Milyem, altın ve diğer kıymetli metallerin saflığını 1.000 parça üzerinden gösteren ölçü değeridir. Örneğin 750 milyem altın, alaşımın her 1.000 biriminin 750 biriminin saf altından oluştuğunu belirtir. Bu değer yüzde 75 saflığa ve 18 ayara karşılık gelir.
Kuyumculukta milyem; ürünün toplam gramından, tasarımından veya parasal değerinden farklı bir bilgiyi ifade eder. Bir takının ya da külçenin içinde ne oranda saf altın bulunduğunu gösterir. Bu nedenle altın değerlendirilirken toplam ağırlık ile milyem değerinin birlikte bilinmesi gerekir.
Milyem ne anlama gelir?
Milyem, bir alaşımdaki saf kıymetli metal oranının binde olarak ifade edilmesidir. İngilizcede “fineness” olarak adlandırılan bu saflık ölçüsü, altın içeriğini 1.000 eşit parça üzerinden tanımlar. LBMA da altın saflığını alaşımdaki saf metal oranı üzerinden açıklar.
Örneğin bir ürün 585 milyem ise:
- Her 1.000 gram alaşımda teorik olarak 585 gram saf altın bulunur.
- Ürünün saf altın oranı yüzde 58,5’tir.
- Kalan yüzde 41,5’lik bölüm alaşım metallerinden oluşur.
- Bu ürün kuyumculukta yaklaşık 14 ayar kabul edilir.
Milyem değeri yükseldikçe ürünün içindeki saf altın oranı da yükselir. Buna karşılık ürünün fiziksel dayanıklılığı yalnızca saflıkla açıklanamaz. Saf altın yumuşak olduğu için takılarda bakır, gümüş veya benzeri metallerle alaşım hâline getirilebilir.
Milyem nasıl okunur?
Milyem değeri doğrudan binde oranı olarak okunur:
- 999,9 milyem: Binde 999,9 saf altın
- 916,6 milyem: Binde 916,6 saf altın
- 750 milyem: Binde 750 saf altın
- 585 milyem: Binde 585 saf altın
- 375 milyem: Binde 375 saf altın
Milyemi yüzdeye çevirmek için değer 10’a bölünür:
Saflık yüzdesi = Milyem ÷ 10
Örnek: 916,6 ÷ 10 = %91,66
Bu işlem, ürünün yüzde kaçının saf altın olduğunu gösterir. Ürünün kaç gram saf altın içerdiğini bulmak için toplam ağırlık da hesaba katılmalıdır.
Milyem İle ayar arasındaki fark nedir?
Milyem ve ayar aynı saflığı farklı ölçeklerle ifade eder. Ayar sistemi altını 24 parça üzerinden, milyem sistemi ise 1.000 parça üzerinden değerlendirir.
| Ölçü sistemi | Ölçek | Örnek |
|---|---|---|
| Ayar | 24 parça | 18 ayar |
| Milyem | 1.000 parça | 750 milyem |
| Yüzde | 100 parça | %75 |
18 ayar altının 24 parçasının 18’i saf altındır:
18 ÷ 24 = 0,75
Bu oran 1.000 ile çarpıldığında:
0,75 × 1.000 = 750 milyem
Milyem sistemi, ayara göre daha ayrıntılı bir saflık değeri verebilir. Örneğin 22 ayarın matematiksel karşılığı 916,67 milyemdir. Ürün standardında ise bu değer 916,6, 916,7 veya yuvarlanmış olarak 917 milyem biçiminde görülebilir.
Ayar milyeme nasıl çevrilir?
Ayarı milyeme çevirmek için ayar değeri 24’e bölünür ve 1.000 ile çarpılır.
Formül: Milyem = Ayar ÷ 24 × 1.000
Örnekler:
18 ÷ 24 × 1.000 = 750 milyem
22 ÷ 24 × 1.000 = 916,67 milyem
14 ÷ 24 × 1.000 = 583,33 milyem
14 ayarın matematiksel sonucu 583,33 milyem olsa da ticari takılarda 585 damgası yaygın olarak kullanılır. Bu nedenle teorik dönüşüm ile ürün üzerindeki kabul edilmiş ticari saflık işareti arasında küçük fark bulunabilir.
Milyem ayara nasıl çevrilir?
Milyemi ayara çevirmek için milyem değeri 1.000’e bölünür ve 24 ile çarpılır.
Formül: Ayar = Milyem ÷ 1.000 × 24
Örnek: 750 ÷ 1.000 × 24 = 18 ayar
916,6 milyem için: 916,6 ÷ 1.000 × 24 = 21,9984 ayar
Bu değer yaklaşık 22 ayar olarak ifade edilir.
Altın ayarlarının milyem karşılıkları nelerdir?
Altında sık kullanılan ayar ve milyem değerleri aşağıdaki gibidir:
| Altın ayarı | Yaygın milyem değeri | Saf altın oranı |
|---|---|---|
| 24 ayar | 995–999,9 milyem | %99,5–%99,99 |
| 22 ayar | 916,6–917 milyem | Yaklaşık %91,67 |
| 21 ayar | 875 milyem | %87,5 |
| 18 ayar | 750 milyem | %75 |
| 14 ayar | 585 milyem | %58,5 |
| 10 ayar | 417 milyem | Yaklaşık %41,7 |
| 9 ayar | 375 milyem | %37,5 |
| 8 ayar | 333 milyem | Yaklaşık %33,3 |
24 ayar teorik olarak 1.000 milyeme karşılık gelir. Ancak fiziksel ürünlerde mutlak saflığa ulaşmak mümkün olmadığından 995, 999, 999,9 veya 999,99 gibi değerler kullanılır. LBMA’nın toptan altın piyasası açıklamalarında 995 saflık önemli bir referans değeridir; daha yüksek saflıktaki ürünlerde 999,9 gibi dereceler de görülür.
Darphane tarafından üretilen Cumhuriyet ziynet ve altın sikkelerinde 22 ayar karşılığı 916,6 milyem olarak belirtilir.
585, 750, 916 ve 999 damgaları ne demektir?
Altın üzerindeki 585, 750, 916 ve 999 gibi damgalar, ürünün beyan edilen milyem değerini gösterir.
Yaygın damgaların anlamları şöyledir:
- 333: Yaklaşık 8 ayar altın
- 375: 9 ayar altın
- 417: Yaklaşık 10 ayar altın
- 585: Yaklaşık 14 ayar altın
- 750: 18 ayar altın
- 875: 21 ayar altın
- 916 veya 917: Yaklaşık 22 ayar altın
- 995: Yüzde 99,5 saflık
- 999 veya 999,9: Yaklaşık 24 ayar altın
Damga önemli bir tanımlama unsurudur; ancak tek başına kesin saflık kanıtı sayılmamalıdır. Sahte damga basılabilir veya ürün sonradan lehim, tamir ve parça değişimi görmüş olabilir. Güvenilir saflık tespiti için ayar analizi gerekir. Darphane bünyesinde kıymetli maden ve taş ayar raporlarının sorgulanabildiği bir sistem bulunur.
Milyem has altın miktarını nasıl gösterir?
Bir ürünün içindeki has altın miktarı, toplam ağırlığın milyem oranıyla çarpılmasıyla bulunur.
Formül:
Has altın gramı = Toplam gram × Milyem ÷ 1.000
Örneğin 10 gram ve 750 milyem bir ürün için:
10 × 750 ÷ 1.000 = 7,5 gram
Bu ürünün toplam ağırlığı 10 gramdır; ancak içindeki saf altın miktarı 7,5 gramdır. Geriye kalan 2,5 gram alaşım metalleridir.
Başka örnekler:
| Toplam ağırlık | Milyem | Has altın miktarı |
|---|---|---|
| 10 gram | 999,9 | 9,999 gram |
| 10 gram | 916,6 | 9,166 gram |
| 10 gram | 750 | 7,500 gram |
| 10 gram | 585 | 5,850 gram |
| 10 gram | 375 | 3,750 gram |
LBMA’nın “fine content” açıklamasında da bir ürünün gerçek kıymetli metal miktarı, brüt ağırlığın saflık oranıyla çarpılması üzerinden hesaplanır.
Has altın İle toplam gram neden aynı değildir?
Has altın, ürünün içindeki saf altının ağırlığıdır; toplam gram ise saf altınla birlikte alaşım metallerinin tamamını kapsar.
Örneğin 20 gramlık 585 milyem bir bilezikte:
20 × 585 ÷ 1.000 = 11,7 gram has altın
Ürünün 20 gram olması, içinde 20 gram saf altın bulunduğu anlamına gelmez. Yaklaşık 11,7 gramı saf altın, kalan 8,3 gramı diğer metallerdir.
Bu ayrım özellikle farklı ayardaki takıların metal değerini karşılaştırırken önemlidir. Aynı gramdaki 22 ayar bir ürün, 14 ayar üründen daha fazla saf altın içerir.
Milyem değeri altının rengini belirler mi?
Milyem değeri altının rengini etkileyebilir; ancak rengi tek başına belirlemez. Altın oranının yanı sıra alaşımda kullanılan diğer metaller de görünümü değiştirir.
Örneğin:
- Bakır oranı yükseldikçe pembe veya kızıl tonlar belirginleşebilir.
- Gümüş ve bazı açık renkli metaller daha soluk sarı ton oluşturabilir.
- Beyaz altın, açık renkli alaşım metalleri ve yüzey kaplaması sayesinde beyaz görünebilir.
- Aynı milyemdeki iki altın ürün, farklı alaşım reçeteleri nedeniyle farklı renkte olabilir.
Bu nedenle yalnızca renge bakılarak bir ürünün milyemi veya ayarı kesin olarak belirlenemez.
Milyem değeri nasıl ölçülür?
Bir altının gerçek milyem değeri, ayar analiziyle belirlenir. Kuyumculukta ön kontrol amacıyla mihenk taşı ve ayar asidi kullanılabilir. Daha hassas değerlendirmelerde XRF cihazları, ateş analizi ve laboratuvar yöntemleri tercih edilir.
Yüzey ölçümü her zaman ürünün tamamını temsil etmeyebilir. Kaplama ürünlerde, lehimli bölgelerde veya farklı parçaların birleştirildiği takılarda sonuç noktadan noktaya değişebilir. Bu nedenle yüksek değerli ya da şüpheli ürünlerde profesyonel analiz daha güvenilir kabul edilir.
Ürün üzerindeki damga, fatura ve sertifika da değerlendirmeye yardımcı olur; fakat bunlar gerektiğinde fiziksel analizle desteklenmelidir.
Milyem hakkında en sık yapılan hatalar nelerdir?
Milyem yorumlanırken şu hatalarla sık karşılaşılır:
- Milyemi gram sanmak: 750 milyem, ürünün 750 gram olduğu anlamına gelmez.
- Ayarı doğrudan milyeme çevirmek: 22 ayar, 220 milyem değil yaklaşık 916,7 milyemdir.
- Toplam gramı has altın kabul etmek: Alaşımlı ürünün tamamı saf altın değildir.
- Damgayı kesin analiz saymak: Damga beyanı ile gerçek saflık her zaman aynı olmayabilir.
- 14 ayarda 583 ve 585 farkını karıştırmak: Biri teorik matematiksel sonuç, diğeri yaygın ticari standarttır.
- 24 ayarı tam 1.000 milyem sanmak: Fiziksel ürünlerde genellikle 995–999,9 gibi değerler görülür.
- Renge bakarak ayar belirlemek: Alaşım içeriği ve kaplama görünümü değiştirebilir.
Hızlı başvuru için temel ilişkiler şöyledir:
Milyem = Ayar ÷ 24 × 1.000
Ayar = Milyem ÷ 1.000 × 24
Has altın gramı = Toplam gram × Milyem ÷ 1.000
Milyem, altının saflığını 1.000 parça üzerinden gösterir; 585 yaklaşık 14 ayar, 750 18 ayar, 916,6 ise 22 ayar altına karşılık gelir.
